“Mensen hebben wél macht over het financieel systeem”

DSC_0053_1206

Individuele mensen vermoeden wel dat er iets niet in de haak is met het financieel systeem, maar voelen zich machteloos. Brett Scott – financieel activist, auteur en voormalig derivatenhandelaar – kwam zijn visie op de financiële wereld toelichten op 18 mei in Brussel, op uitnodiging van FairFin.

“Mensen ervaren de financiële sector als een black box”, zegt Brett Scott. Vergelijk het met een smartphone: je kan er wel mee interageren via een interface, maar je hebt verder geen flauw idee van wat er schuilgaat in de binnenkant van het toestel. Met de financiële wereld is het net hetzelfde: je interageert er mee, bijvoorbeeld via je zichtrekening, maar de meeste mensen weten totaal niet wat er zich achter de schermen afspeelt.

Onderdompeling in de financiële wereld

Exploratie is de eerste stap om inzicht te krijgen in de werking van de financiële wereld. Brett Scott exploreerde het systeem van binnenuit en werkte twee jaar lang als derivatenhandelaar – gedreven door zijn nieuwsgierigheid. Hij leerde er heel gewone, vaak sympathieke mensen kennen. Het financieel systeem zit echter zodanig in elkaar dat het de hebzuchtige trekjes – die elke mens wel wat in zich heeft – versterkt. Brett Scott schreef over zijn belevenissen in de financiële wereld in zijn boek “The Heretic's Guide to Global Finance: Hacking the Future of Money” (verschenen midden 2013).

“Exploratie van het systeem is een belangrijke stap die soms wordt vergeten door financiële actiegroepen”, zegt hij. Je moet echter het systeem goed kennen om in staat te zijn om het te verstoren, of om alternatieven te bedenken. Een voor de hand liggende manier is het opvolgen van financiële kranten.

Hoe zit de financiële wereld in elkaar?

Vaak wordt beweerd dat de financiële wereld niets meer te maken heeft met de reële wereld. Brett Scott spreekt dit flagrant tegen: “Het financiële systeem zou instorten zonder de reële wereld”. Uiteindelijk zijn alle financiële instrumenten en vehikels terug te brengen tot waarde in de reële wereld, al moet je vaak wel doorheen verschillende lagen van complexiteit kijken om de uiteindelijke reële waarde te vinden. Zelfs de meest complexe fondsen hebben computers, elektriciteit… nodig om te kunnen bestaan.

Geld op zich bevat geen waarde, maar het is een claim op waarde in de reële wereld. Commerciële banken creëren geld – lees: claims op waarde – door leningen toe te staan. Financiële instrumenten geven recht op toekomstige inkomsten, en zijn dus claims op toekomstige claims op claims op waarde in de reële wereld (bijvoorbeeld een aandeel geeft recht op een dividend). Financiële vehikels, bijvoorbeeld fondsen, combineren meerdere financiële instrumenten.

Het meest ingewikkeld is de derivatenhandel, waarin er gegokt wordt op de evolutie van de waarde van bijvoorbeeld aandelen. De derivatenhandel zou een geïsoleerde wereld moeten zijn los van de reële wereld, maar de praktijk wijst uit dat het gokken toch een impact kan hebben op de reële wereld.

Het financieel systeem is klaar om gehackt te worden

Een individu dat inzicht heeft in het financieel systeem kan het – waar nodig – gaan verstoren. Actiegroepen sporen mensen aan om weg te gaan van banken met schadelijke investeringen, bijvoorbeeld door de geslaagde actie Move Your Money in the UK. In België werd recent Bankwijzer gelanceerd, naar analogie met de Fair Finance Guides in andere landen. Bankwijzer vergemakkelijkt de keuze voor een bank met zo min mogelijk niet-duurzame investeringen.

Een ander voorbeeld is de divestment beweging, die zich richt op het niveau van de financiële instrumenten. Aan banken, universiteiten, pensioenspaarfondsen en andere wordt gevraagd om hun investeringen in fossiele brandstoffen af te bouwen en het geld te herinvesteren in sectoren die voor een duurzame toekomst kunnen zorgen.

Het bestaande systeem moet verstoord worden om het te kunnen verbeteren, maar er wordt ook gebouwd aan alternatieven, bijvoorbeeld alternatieve geldsystemen, Open Source Finance door peer-to-peer netwerken…

Als vele individuen in actie komen en het financieel systeem gaan verstoren, kunnen we evolueren naar een systeem waarin schadelijke investeringen onaanvaardbaar zijn. Dat is het langetermijndoel van het beïnvloeden van het financieel systeem, aldus Brett Scott.

An Van Damme